Talerhof i Terezín

V druhіj polovinі 19. storoča sja v Rakusko-Uhorsku začalo narodne obrodžіňa Rusinіv vnimane mnohyma ďijateľami halіcko-rusinskoho obrodžіňa jak navernuťa ku spoločnіj russkіj kulturi і prinadležnosti ku jedinomu russkomu narodu - takzvane moskvofіlstvo.
Podľa svіdectva M. Hruševskoho, v rukach moskvofіlіv sja nachodili všytky narodny organizacіji v Haličі, na Bukovinji і Pіdkarpatskіj Rusі.
Pered Peršov svіtovov vojnov rakusko-uhorsky organy prijali určіty opatriňa proti pribyvajučіj sili rusinskoho obrodžіňa. Jednym z "efektivnych" sposobіv bylo obviňiňa zo špіonažy pro Rusko. S rokom 1909 začinat čas arešťiv v Rakusko-Uhorskіj časti Bukovіny.
V roku 1910 rakusko-uhorsky organy zaperajut vekšynu rusinskych organizacіji v kraju.
V 1913 roku sja v Uhorskіj Rusі začіnat druhyj Marmaroš-Sigetskyj proces na kotrіm bylo 32 obvinenych odsudženych na 39.5 roka za perechod na pravoslavnu vіru.
Vo Ľvovі pered samov vojnov byl znamyj proces dvoch svjaščenikіv pravoslavnoj vіry, Іgnaca Gudi і Maksіma Sandovіča, kotry dva a pіv roka prosiďili v arešťi bez toho, žeby byli obvineny.
Zo začatkom Peršoj svіtovoj vojny začali masovy represіji proti rusinskomu naseľiňu.
Na zaklaďi do peredu pripravlenych zoznamіv politično-nespoľahlivych byla pozaperana skoro všytka rusiňska іnteligencіja і tisjačі seľanіv. Často byli masakry vykonany na mіsci bez sudu. Tak 15. septembrja 1914 madarsky honvedy ubili štiridcjať cіvіlisťiv v Peremyšlі.
Represіji sja dotkli rakusko-uhorskoj armady. Znama іstorіja zastriliňa vojakіv 80-ho rakuskoho pechotnoho pluku, nabranoho zo žyteľiv Brodskoho, Kameneckoho і Zoločevskoho kraju Haliča, kotry nechoťili bojuvati na ruskіm fronťi.
V 1915 і 1916-1917 prošli vo Venji dva političny procesy, na kotrych sja obviňuvala sama іdea jedinstva russkoho naroda і russkoho literaturnoho jazyka. Obžaluvany byli zastupcove rakuskoho parlamentu, іnteligencіji, seľane. Vekšyna obvinenych byla odsudžena ku smerti. Nasľidno trest smerti byl zmіnenyj na dožyvoťa і v 1917 rocji dostali vjazňi amnestiju.
Mіsta u vjaznіcjach ne bylo і tohdi rakusko-uhorsky organy založyli peršy koncentračny tabory v Evropі, Talerhof v Štajersku, Terezіn v Čechoch і dalšy. To byli predchodcі nacіstіckych taborіv Dachau, Osvenčіm, Treblinky. Podľa svіdectva vjazňa z Talerhofu V. Vavrika byl Talerhof najhrozňiša mučareň zo všytkych vjaznіc v Habsburgskіj іmperіji.
Lager predstavľal časť neobroblenoho poľa v tvari štirjochuholnika pjať kilometrіv od Abtissendorfa i železničnoj drahy. V peršij eposi totu plochu vojacі odďilili derevjanyma kolami i koľačіm drotom. Časom sja tabor Talerhof rozšyril. Peršu partiju rusinіv prihnali do Talerhofu 4 septembra 1914 . V oficialnim reportі poľnoho maršala Šleera z 9 novembra 1914 je uvedženo, že v Talerhofі sja tot čas nachodilo 5700 rusofilіv.
Do zimy 1915 roka nebylo barakіv. Ľude ležali na zemľi pіd odkrytym nebom v dodžі і morozі. Uvjaznenych kosili chvoroty і nehіgіjeničny podminky.
Dozorcі morili holodom і bili uvjaznenych. Svіdkamі byli opisany mnohočiselny pripady vražd i zneužyvaňa.
Deputat rakuskoho parlamentu, Čech Jurij Stršibrny povіl v svojij reči 14 juna 1917 roku, že mat svіdectva od 70 uvjaznenych, že v Talerhofі umerlo 2000 ľudi. Deputat toho іstoho parlamentu, Poľak Sihizmund Ľasockij osobňi zozberal vedomosti o Talerhofі na mіsťi i v svojij reči 12 marca 1918 povіl, že v Talerhofі do 20 februara 1915 ležalo 1360 ťažko chvorych, z kotrych 1100 umerlo v strašnych mukach. V tіm časі 464 ľudi zachvorilo tifom. Za rіk a pіv vmerlo 15% talerhofcіv, t.j. vyše 3000 haličaňіv і bukovincіv.
Prez Talerhof prošlo ne meňej jak 20000 rusinskych haličanіv і bukovincіv. Talerhofskyj tabor byl bez perestavky dopovňuvanyj novyma davkamі vjaznіv. V Prikarpaťu ne bylo sela abo rodiny ne zasjahnutoj od rakusko-uhorskych organіv. V 1914-1915 spoločnym znakom byli masovy zatykaňa calych sel.
Tisjači ľudi bylo uvjazneny v Terezinskіj pevnosti. Oni byli nučeny calyj deň vykonavati špinavu robotu v pevnostі і mіstі: čistiti ulicy, kanaly, zachody v nemocnіcach, robіti na zachorodach і na polі. Velіku pіdporu vjazňom davali mіstny česky ľude. Rakusky organy vjaznіv Terezina po určіtym časі posylali do Talerhofu.
Talerhofskyj tabor funguval od septembra 1914 do maja 1917 . Po smerti imperatora Franca-Iosifa novyj imperator Karl I narjadil prepustiti všytkych vjaznіv. Vo svojim reskriptі 7 maja 1917 napisal: "Všytky areštuvany Rusine nevinuvaty, no byli uvjazneny, žeby sja vinuvatyma nestali", tym samym priznal, že opatrіňa byli namіrjany proti calіj etničnіj skupinі.
V dakotrych odhadoch, rakusko-uchorsky organy zahubіli v časі Peršoj svіtovoj vojny ne menej jak 60 tis. rusinіv, poddannych Rakuska-Uhorska: starcіv, mužіv, žen a dіti.
Strašnym dopadom atmosfery vojnovoj psichozy bylo, že značna časť і lemkіvskoj іntelіgencіji, vrataňi predstavіtelіv pravoslavnoj і grekokatolickoj cerkvі, pravnikіv, predstavіteľiv kulturnoho і občanskoho žyvota zahynula abo navse prišla o zdravľa. Baraky tabora Rakušane demontuvali v roku 1936 і takoj byla provedena ekshumacіja.
Voľnі pereložene z

http://www.ukrstor.com/ukrstor/suleak-talergof-terezin.html

Pozri súvisiace články: 
Zdieľať na Facebooku

Русиньска бісїда - Чет

Русиньска бісїда - Чет

Та што або як?

Drabinka - najkrajšie ľudovky z východu

Здружіня інтеліґенції Русинів Словеньска

Радіо про вшыткых Русинів

Лемківске інтернетове радіо

Вікіпедія в русиньскім языку

Вікіпедія в русиньскім языку

У русиньскій верзії є теперь 2837 статей.

Писаня русиньсков азбуков

Камаратьскы сторінкы

Академія русиньской културы в СР

Rusínsky festival Svidník

Ľudová hudba Ondreja Kandráča

Portál slovenskej ľudovej hudby, Internetový obchod s ľudovou hudbou, vydavateľstvo VideoRohal

ZIRS – sekcia molodi.Rusiny

kaviareň a knihkupectvo

Farnosť Stropkov-Bokša

Rusnaci u Panoniji

Ruska Tube

Rusíni.cz - rusínská iniciativa v ČR

Společnost přátel Podkarpatské Rusi

Выберте собі языкову мутацію

Dneska je nediľa

29. maj 2016


Юліаньскый календарь:

16.май 2016

Мапа реґістрованых хоснователїв Holosy.sk

Писаня документів по русиньскы з Openoffice

Писаня русиньсков кіріліцёв в сістемі Windows 7

Як модіфіковати Firefox, жебы контролёвав русиньскый правопис

Баннер про вашы сторінкы

Будеме рады як Голосы спропаґуєте на вашых сторінках через рекламный баннер.

Комунітный портал карпатьскых Русинів

Як бы сьте хотїли вычеряти банеры, контактуйте нас.

Зареґіструйте ся!

Кідь ся хочете актівно запоёвати до дїяня на Holosy.sk і звышыти комфорт у хоснованю сторінок зареґіструйте ся.

Контактуйте нас

Кідь мате вопросы або коментарї, можете нас контактовати через формуларь на сторінках.