Талергоф і Терезін

В другій половині 19. стороча ся в Ракуско-Угорску зачало народне оброджіня Русинів внимане многыма дїятелями галіцко-русинского оброджіня як навернутя ку сполочній русскій култури і принадлежности ку єдиному русскому народу  - такзване москвофілство.
Подля свідецтва М. Грушевского, в руках москвофілів ся находили вшыткы народны орґанизації   в Галичі, на Буковинї  і Підкарпатскій Русі.
Перед Першов світовов войнов ракуско-угорскы орґаны прияли урчіты опатриня проти прибываючій силї русинского оброджіня. Єдным з ефективных способів было обвинїня зо шпіонажы про Руско. С роком 1909 зачинат час арештїв в Ракуско-Угорскій части Буковіны.

В року 1910 ракуско-угорскы орґаны заперают векшыну русинскых орґанизації в краю.
В 1913 року ся в Угорскій Русі зачінат другый Мармарош-Сиґетскый процес на котрім было 32 обвиненых одсудженых на 39.5 рока за переход на православну віру.

Во Львові перед самов войнов был знамый процес двох священиків православной віры, Іґнаца Ґуди і Максіма Сандовіча, котры два а пів рока просидїли а арештї без того, жебы были обвинены.

Зо зачатком Першой світовой войны зачали масовы репресії проти русинскому населїню.
На закладї до переду приправленых зознамів “политично-несполягливых” была позаперана скоро вшытка русиньска інтелиґенція і  тисячі селянів. Часто были масакры выконаны на місцї без суду. Так 15. септембря 1914 мадарскы гонведы убили штиридцять цівілiстiв в Перемышлі.

Репресії ся доткли ракуско-угорской армады. Знама історія застрилиня вояків 80-го ракуского пехотного плуку, набраного зо жытелїв Бродского, Каменецкого і Золочевского краю Галича, котры нехотїли боювати на рускім фронтї.
В 1915 і 1916-1917 прошли во Венї два политичны процесы, на котрых ся обвинювала сама ідеа єдинства руского народа і руского литературного языка.  Обжалуваны были заступцове ракуского парламенту, інтелиґенції, селяне. Векшына обвиненых была одсуджена ку смерти. Наслїдно трест смерти был зміненый на дожывотя і в 1917 роцї достали вязнї амнестию.
Міста у вязніцях не было і тогди ракуско-угорскы орґаны заложыли першы концентрачны таборы в Европі, Талергоф в Штаєрску, Терезін в Чехох і далшы. То были предходці націстіцкых таборів Дахау, Освенчім, Треблинкы. Подля свідецтва вязня з Талергофу В. Ваврика был Талергоф найгрознішя мучарень зо вшыткых вязніц в Габсбурґскій імперії.

Лаґерь представлял часть необробленого поля в твари штирёхуголника  пять километрів од Абтиссендорфа и железничной драгы. В першій епосї тоту плоху вояці оддїлили деревяныма колами и колячім дротом. Часом ся табор Талергоф розшырил. Першу партию русинів пригнали до Талергофу 4  септембра 1914 . В официалniм репорті польного маршала Шлеера з 9 новембра 1914 є уведжено, же в Талергофі ся тот час находило 5700 русофилів.
До зимы 1915 рока  небыло бараків. Люде лежали на землї під одкрытым небом в доджі і морозі. Увязненых косили хвороты і негіґієничны подминкы.
Дозорці морили голодом і били увязненых. Свідкамі  были описаны многочиселны припады вражд i знеужываня.
Депутат ракуского парламенту, Чех Юрий Стршибрны повіл в своїй речи 14 юна 1917 року,  же мат свідецтва од 70 увязненых, же в Талергофі умерло 2000 люди. Депутат того істого парламенту, Поляк Сигизмунд Лясоцкий особнї зозберал ведомости о Талергофі на містї и в своїй речи 12 марца 1918 повіл, же в Талергофі до 20 фебруара 1915 лежало 1360 тяжко хворых, з котрых 1100 умерло в страшных муках. В тім часі 464 люди захворило тифом. За рік а пів вмерло 15% талергофців, т.є. выше 3000 галичанів і буковинців.
През Талергоф прошло не меней як 20000 русинскых галичанів і буковинців. Талергофскый  табор был без переставкы  доповнюваный новыма давкамі вязнів. В Прикарпатю не было села або родины не засягнутой од ракуско-угорскых орґанів. В 1914-1915 сполочным знаком  были масовы затыканя цалых сел.
Тисячи люди было увязнены в Терезинскій певности. Они были нучены цалый день выконавати шпинаву роботу в певності і місті: чистити улицы, каналы, заходы  в немоцніцах, робіти на захородах і на полі. Веліку підпору вязнём давали містны ческы люде. Ракускы орґаны вязнів Терезина по урчітым часі посылали до Талергофу.
Талергофскый табор фунґувал од септембра  1914 до мая 1917 . По смерти императора Франца-Иосифа новый император Карл I нарядил препустити вшыткых вязнів. Во своїм рескрипті  7 мая 1917 написал: "Вшыткы арештуваны Русине невинуваты, но были увязнены, жебы ся виноватыма нестали", тым самым признал, же опатріня были наміряны проти цалій этничній скупині.
В дакотрых одгадох, ракуско-ухорскы орґаны загубіли в часі Першой цвітовой войны не меней як 60 тис. русинів, подданных Ракуска-Угорска: старців, мужів, жен і  діти .
Страшным допадом атмосферы войновой психозы было, же значна часть і лемківской інтеліґенції, вратані представітелів православной і ґрекокатолицкой церкві, правників, представітелів културного і обчанского жывота загынула або навсе пришла о здравля.  Баракы табора  Ракушане демонтували в року 1936 і такой была проведена ексгумація. .

Вольні переложене з

http://www.ukrstor.com/ukrstor/suleak-talergof-terezin.html